Atıf Denetimi: Yapay Zekanın Uydurduğu Kararlar

Yapay zeka neden var olmayan karar üretir?

Dil modelleri metni, bir sonraki kelimenin olasılığına göre üretir. Bir karar künyesini bir veritabanından okumaz; gördüğü binlerce künyenin kalıbından yeni bir künye kurar. Sonuç doğru görünür: mahkeme, daire, esas ve karar numarası, tarih yerli yerindedir. Ama bu numaralar gerçek bir kararla eşleşmeyebilir ya da başka bir konudaki bir karara aittir. Buna halüsinasyon denir.

Kişisel Verileri Koruma Kurumunun Kasım 2025'te yayımladığı üretken yapay zeka rehberi de halüsinasyonu başlıca riskler arasında sayar ve çıktıların insan denetimiyle doğrulanmasını önerir.

Uydurma künyenin avukata maliyeti

2023'te ABD'de bir federal mahkeme, gerçekte var olmayan kararlara atıf yapılan bir dilekçe nedeniyle avukatlara para cezası verdi; atıflar bir yapay zeka sohbet aracıyla üretilmişti. 2026'da Türkiye'de de bir mahkeme, yapay zeka ile hazırlandığı belirtilen bir dilekçedeki Yargıtay kararlarının gösterilen esas ve karar numaralarıyla bulunamadığını tespit ederek durumu baroya ve başsavcılığa bildirdi.

Taraflar ve vekilleri, hukuki korunma talep ederken dürüstlük kurallarına uymak ve doğruyu söylemekle yükümlüdür (6100 sayılı HMK m. 29). Dilekçede dayanılan kararın gerçekten var olduğunu ve söyleneni söylediğini doğrulamak avukatın işidir; aracın hatası bu sorumluluğu kaldırmaz.

Atıf denetimi nasıl çalışır?

Yanıttaki her karar atfı ayrıştırılır: kurum ve daire, esas ve karar numarası, tarih.
Her künye, kararların kendi kayıtlarını tutan veritabanında aranır.
Kayıtla eşleşmeyen atıf yanıttan çıkarılır; yanıta giremez.
Eşleşen atıf numaralı kaynak olarak gösterilir; tıklandığında kararın tam metni değiştirilmeden açılır.

Denetim, kararın var olduğunu ve künyenin doğru olduğunu güvence altına alır. Kararın sizin olayınıza uygulanıp uygulanmayacağı ise hukuki değerlendirmedir ve avukata aittir. Bu yüzden atıf, gerekçeyi kendiniz okuyabileceğiniz tam metne açılır.

Elle atıf denetimi: kontrol listesi

Hangi araçla hazırlanmış olursa olsun, dilekçeye girecek her karar için:

Künyenin tamamını kontrol edin: mahkeme ve daire, esas numarası, karar numarası, karar tarihi.
Kararı resmî yayınından ya da güvendiğiniz bir karar veritabanından açın; yalnız künyeye ya da bir özete dayanmayın.
Alıntılayacağınız cümlenin kararda aynen geçtiğini görün.
Kararın bozulup bozulmadığını, sonradan bir içtihadı birleştirme kararıyla ya da dairenin görüş değişikliğiyle aşılıp aşılmadığını kontrol edin.
Dayandığınız kanun maddesinin uyuşmazlık tarihindeki hâlini kontrol edin.
Sonucu değil gerekçeyi okuyun: kararın olguları sizin olayınıza benziyor mu?

Vesika'da atıf denetimi

Vesika'nın yanıtlarındaki her karar numarası, size ulaşmadan önce veritabanındaki kayıtla eşleştirilir; eşleşmeyen atıf yanıta giremez. Kararların metni değiştirilmeden, birebir gösterilir. Araştırmanın kendisini yapay zeka ile içtihat araştırması rehberinde adım adım anlattık.

Sık sorulan sorular

Yapay zeka neden olmayan Yargıtay kararı uyduruyor?

Dil modelleri künyeyi bir veritabanından okumaz, gördüğü künyelerin kalıbından üretir. Ortaya çıkan esas ve karar numarası doğru görünür ama gerçek bir kararla eşleşmeyebilir.

Yapay zekanın verdiği bir kararın gerçek olup olmadığını nasıl anlarım?

Künyenin tamamıyla kararı resmî yayınından ya da güvendiğiniz bir karar veritabanından açın ve alıntılanan cümlenin kararda aynen geçtiğini görün. Açılamayan karar dilekçeye girmemelidir.

Atıf denetimi yanıtın doğru olduğunu gösterir mi?

Hayır. Kararın var olduğunu ve künyenin doğru olduğunu gösterir. Kararın olayınıza uygulanıp uygulanmayacağı hukuki değerlendirmedir ve avukata aittir.

Genel amaçlı yapay zeka asistanlarıyla dilekçe yazılır mı?

Taslak için yararlanılabilir, ancak bu asistanlar Türk yargı kararlarının güncel veritabanına bağlı değildir ve var olmayan karar numaraları üretebilir. Dilekçeye giren her atıf kaynağından doğrulanmalıdır.

Bu rehber genel bilgi amaçlıdır ve hukuki görüş değildir; somut uyuşmazlıkta güncel mevzuatı ve içtihadı kontrol edin.

Atıf denetimi nedir? Yapay zekanın uydurduğu kararlardan korunmak